Makale/Blog

KIDEM TAZMİNATI NEDİR? NASIL HESAPLANIR? ZAMANAŞIMI SÜRESİ VAR MIDIR? KIDEM TAZMİNATI DAVASI NEREDE AÇILIR?
KIDEM TAZMİNATI NEDİR?
Kıdem tazminatı; işçinin çalıştığı işyerine verdiği emeğin karşılığı olarak çalıştığı yıl sayısınca brüt ücreti üzerinden hesaplanan kanunda öngörülen şartlar oluştuğunda almaya hak kazandığı tazminattır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2007/3906 E. 2009/12118 K. ve 28.04.2009 tarihli kararında kıdem tazminatı şu şekilde tanımlanmıştır. “İşverene ait bir ya da birkaç işyerinde belli bir süre çalışmış bir işçinin, işini kaybetmesi halinde işinde yıpranması, yeni bir iş edinmede karşılaşacağı güçlükler ve işyerine sağladığı katkı göz önüne alınarak, geçmiş hizmetlerine karşılık işveren tarafından işçiye kanuni esaslar dâhilinde verilen toplu paraya kıdem tazminatı denilmektedir.”

İşçinin kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için iş kanununda belirtilen şartların sağlanması gerekmektedir. Öncelikle işçinin ayrıldığı işyerinde asgari olarak 1 yıl çalışmış olma şartı vardır. Bununla birlikte kıdem tazminatına hak kazanılması için iş sözleşmesinin belirli sebeplerle sona ermesi gerekir. Yani iş sözleşmenin hangi nedenlerle sona erdiği önem arz etmekte olup bu duruma göre işçinin kıdem tazminatına hak kazanıp kazanmadığı ortaya çıkacaktır.

1475 sayılı iş kanunun 14. maddesi kapsamında çalışanlara şu şartlar altında kıdem tazminatı ödenmektedir. Buna göre:

Aynı işverene bağlı çalışma süresinin en az 1 yıl olması,
İş sözleşmesinin işveren tarafından iyi niyet ve ahlak kurallarına aykırılık nedenleri dışındaki nedenlerle fesih edilmesi,
İşçi tarafından sağlık, iyi niyet ve ahlak kuralarına aykırılık veya işyerinde işin durması ve benzeri nedenlerle fesih edilmesi,
Askerlik görevi nedeni ile işten ayrılmalarda,
Emeklilik hakkının elde edilmesi veya bu kapsamda yaş dışında gereken sigortalılık süresi ve prim gününün doldurulması nedeni ile,
Kadın işçinin evlenmesi nedeni ile evlenme tarihi itibariyle 1 yıl içinde başvurması şartıyla,
İşçinin ölümü nedeni ile iş sözleşmesinin feshi halinde çalışma süresinin gerektirdiği kıdem tazminatı ödenmektedir.
KIDEM TAZMİNATI HESAPLANMASI
Herhangi bir iş sözleşmesinin kıdem tazminatını gerektiren bir nedenle feshi durumunda, çalışana çalıştığı her tam yıl için 30 günlük brüt ücret tutarında kıdem tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler de yıl karşılığında olan tazminat; her ay başına düşen miktar hesaplanarak toplam ücrete dâhil edilecektir. Kıdem tazminatı hesaplamaları sırasında işçiye ödenen ücretin yanı sıra, kendisine düzenli olarak sağlanan tüm para ve para ile ölçülebilen menfaatlerin yani yol parası, yemek parası, ikramiye ödemeleri gibi ödemelerin tutarları dikkate alınmaktadır. Her tam çalışma yılı için ödenen kıdem tazminatı tutarı, fesih tarihinde geçerli olan kıdem tazminatı tavanı ile sınırlandırılmıştır.

Peki, kıdem tazminatı tavanı nedir? Yürürlükten kalkan 1475 sayılı İş Kanunun 14’üncü maddesine göre:

“Kıdem tazminatının yıllık miktarı, Devlet Memurları kanununa tabi en yüksek devlet memuruna 5434 sayılı T.C. emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesi geçemez.”

Bu hüküm 4857 Sayılı İş Kanunu ile de geçerliliğini korumaktadır.

Heryıl iki defa kıdem tazminatı tavan ücreti belirlenmektedir. Bu yıl01.07.2020 - 31.12.2020 tarihleri için belirlenen tavan ücret7.117,17 TL işçinin brüt ücreti bu miktarı aşsa dahi kıdemtazminatı bu belirlenen tutar üzerinden hesaplanabilir.

Örnek kıdem tazminatı hesaplaması

Basit bir örnek vermek gerekirse brüt ücreti 3500 tl olan bir çalışanının 3 yıllık kıdemi neticesinde hak kazandığı kıdem tazminatı tutarı 3500 × 3 =10500 tl'dir.

KIDEM TAZMİNATI DAVASI NEREDE AÇILIR? ZAMANAŞIMI SÜRESİ VAR MIDIR?
Kıdem tazminatı hususunda işçi ile işveren arasında anlaşmazlık yaşanabilmekte, işçinin hakkı olan kıdem tazminatını alamadığı durumlar ortaya çıkmaktadır. Kıdem tazminatını alamayan işçinin kıdem tazminatını dava yolu ile alma hakkı bulunmaktadır. Böyle bir durumda ise dava yoluna başvurmak isteyen işçi görevli ve yetkili mahkemeyi bilmelidir. Bu hususta yani işçiler ile işveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlü hukuk uyuşmazlıklarına bakmakla görevli mahkemeler iş mahkemeleridir. Kıdem tazminatında yetkili mahkeme ise, işçinin çalıştığı yerdeki mahkemeye veya şirket merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemedir. Açılacak kıdem tazminatı davası sırasında mahkeme, durumu değerlendirecek ve işçinin kıdem tazminatı hakkı elde edip etmediğine karar verecektir.

Kıdem tazminatlarında zamanaşımı akdin feshi tarihinden itibaren 5 yıldır. Zamanaşımı süresi olan 5 yıl içinde kıdem tazminatının dava yolu ile talebi gerekmektedir.